Bakı 
Xəbər verildiyi kimi, Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 26-da Niderland Krallığının xarici işlər naziri Tom Berendseni qəbul edib. Bu, Azərbaycanla Avropa dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafı baxımından mühüm siyasi hadisədir.
Görüşün əhəmiyyəti yalnız iki ölkə arasında əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi ilə məhdudlaşmır. Burada diqqətçəkən əsas məqam Niderland tərəfinin Azərbaycanın Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunmasında oynadığı rola verdiyi qiymətdir. Xüsusilə Niderland xarici işlər nazirinin Prezident İlham Əliyevin regional sülh prosesindəki şəxsi rolunu yüksək dəyərləndirməsi Avropa siyasi dairələrində Azərbaycanın mövqeyinə münasibət baxımından əhəmiyyətli mesajdır. Bu səfər Azərbaycanla münasibətlərdə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan əməkdaşlığın daha çox ön plana çıxdığını göstərir. Çünki Cənubi Qafqaz artıq Avropa üçün yalnız təhlükəsizlik problemlərinin mövcud olduğu region deyil, həm də enerji, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələr baxımından strateji əhəmiyyət daşıyan coğrafiyadır.
Azərbaycan-Niderland münasibətlərinə nəzər saldıqda son görüşün müəyyən diplomatik ardıcıllığın davamı olduğunu görmək mümkündür. Prezident İlham Əliyevin ötən il Kopenhagendə Niderlandın ozamankı Baş naziri Dik Sxof ilə görüşü zamanı da ikitərəfli əlaqələrin inkişaf perspektivləri müzakirə olunmuşdu. Hazırkı səfər isə həmin siyasi təmasların daha konkret əməkdaşlıq istiqamətləri ilə tamamlanması baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə 2026-2028-ci illəri əhatə edən Azərbaycan-Niderland münasibətlərinin inkişafı üzrə yol xəritəsinin razılaşdırılması tərəflərin əməkdaşlığı sistemli şəkildə genişləndirmək niyyətini nümayiş etdirir. Sənəddə siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadiyyat, təhsil, mədəniyyət və digər sahələrdə əlaqələrin inkişafı nəzərdə tutulur. Bu, onu göstərir ki, münasibətlər yalnız diplomatik bəyanatlar səviyyəsində saxlanılmır, konkret fəaliyyət istiqamətləri də müəyyənləşdirilir. Bununla belə, yol xəritəsinin real nəticələri qarşıdakı illərdə həyata keçiriləcək layihələrdən və qarşılıqlı sərmayələrin həcmindən asılı olacaq.
Görüşün iqtisadi tərəfi də xüsusi diqqətə layiqdir. Niderland Avropanın inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarından biri olmaqla yanaşı, kənd təsərrüfatı texnologiyaları, logistika, su ehtiyatlarının idarə olunması və innovasiya sahələrində mühüm təcrübəyə malikdir. Azərbaycan isə qeyri-neft sektorunun inkişafını, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsini və beynəlxalq nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsini prioritet istiqamətlər kimi müəyyənləşdirib. Bu baxımdan iki ölkənin iqtisadi maraqları arasında qarşılıqlı tamamlayıcılıq mövcuddur. Xüsusilə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Ələt Azad İqtisadi Zonası və Orta Dəhliz layihəsi ətrafında əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi təsadüfi deyil. Avropa ilə Asiya arasında alternativ nəqliyyat marşrutlarına marağın artdığı bir dövrdə Azərbaycanın tranzit imkanları daha böyük əhəmiyyət qazanır. Niderlandın liman və logistika sahəsindəki təcrübəsi isə bu istiqamətdə birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün əlverişli zəmin yarada bilər. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatında müasir texnologiyaların tətbiqi və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi inkişaf məqsədlərinə uyğun gəlir.
Səfərin siyasi baxımdan ən mühüm istiqamətlərindən biri Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesinin müzakirə olunmasıdır. Niderland xarici işlər nazirinin Cənubi Qafqazda sülhün təmin olunmasını yalnız region üçün deyil, bütövlükdə Avropa üçün əhəmiyyətli hesab etməsi diqqətəlayiqdir. Bu yanaşma Avropanın regional sabitlik məsələsinə daha geniş strateji maraqlar çərçivəsində baxdığını göstərir. Çünki Azərbaycanla Ermənistan arasında davamlı sülhün əldə olunması nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması, ticarət əlaqələrinin genişlənməsi və Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi bağlantıların gücləndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradacaq. Azərbaycan tərəfi sülh sazişinin yekun imzalanması üçün Ermənistan Konstitusiyasında ölkəmizə qarşı ərazi iddiaları kimi qiymətləndirilən müddəaların aradan qaldırılmasını vacib şərt hesab edir. Bununla yanaşı, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin geri qayıdışı və mina təhlükəsi də beynəlxalq əməkdaşlıq tələb edən məsələlər olaraq qalır. Hesab edirəm ki, Avropa dövlətlərinin bu proseslərə konstruktiv yanaşması regionda qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə və sülh gündəliyinin praktik nəticələrlə tamamlanmasına töhfə verə bilər.
Görüş zamanı diqqət çəkən digər mühüm məqam Niderland xarici işlər nazirinin Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr zamanı ölkəsinin vətəndaşlarının, o cümlədən Tehrandakı səfir və diplomatik nümayəndəlik əməkdaşlarının Azərbaycan vasitəsilə təxliyəsinə göstərilən yardıma görə təşəkkür etməsidir. Bu fakt Azərbaycanın geosiyasi mövqeyinin yalnız iqtisadi və nəqliyyat baxımından deyil, böhran vəziyyətlərində humanitar və diplomatik imkanlar baxımından da əhəmiyyət daşıdığını nümayiş etdirir. İran ətrafında yaranan gərginlik fonunda xarici ölkə vətəndaşlarının təhlükəsiz şəkildə təxliyəsinə dəstək göstərilməsi Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlar üçün etibarlı tranzit və əməkdaşlıq məkanı olduğunu göstərən konkret nümunədir. Burada xüsusilə vurğulanmalı məqam odur ki, Azərbaycan mürəkkəb regional münasibətlər sistemində yerləşməsinə baxmayaraq, müxtəlif dövlətlərlə praktik əməkdaşlıq imkanlarını qoruyub saxlamağa çalışır. Bu cür fəaliyyət ölkənin diplomatik nüfuzunun möhkəmlənməsinə də təsir göstərir. Niderland tərəfinin həmin yardımı yüksək səviyyəli görüşdə xüsusi qeyd etməsi isə humanitar əməkdaşlığın dövlətlərarası münasibətlərdə siyasi etimadı gücləndirən amillərdən biri olduğunu göstərir.
Ümumilikdə, dövlətimizin başçısının Niderlandın xarici işlər naziri ilə görüşünü Azərbaycan-Avropa münasibətlərində praqmatik əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsi kontekstində qiymətləndirmək olar. Son illərdə Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı rol, Orta Dəhlizin inkişafı və Cənubi Qafqazda yeni siyasi reallıqlar Avropa dövlətlərinin regiona marağını artıran mühüm amillərdir. Niderlandla münasibətlərin inkişafı da bu prosesin tərkib hissəsi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Bununla belə, bir diplomatik səfəri Avropanın Azərbaycana münasibətində bütövlükdə köklü dönüş kimi təqdim etmək düzgün olmazdı. Avropa dövlətlərinin regionla bağlı yanaşmaları arasında fərqlər mövcuddur və siyasi münasibətlərin inkişafı qarşılıqlı maraqlarla yanaşı, konkret qərarlardan da asılıdır. Hazırkı mərhələdə Azərbaycanın əsas üstünlüyü müxtəlif Avropa ölkələri ilə münasibətlərini qarşılıqlı fayda, iqtisadi əməkdaşlıq və regional sabitlik prinsipləri əsasında inkişaf etdirmək imkanına malik olmasıdır. Niderlandla əldə olunan yeni razılaşmaların praktik nəticələr verməsi isə həm ikitərəfli əlaqələrin möhkəmlənməsinə, həm də Azərbaycanın Avropa ilə daha geniş əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasına xidmət edə bilər.
Alim Nəsirov
