Bakı 
2026-cı il sentyabrın 5-də Moskvada, Kremldə ABŞ Prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerlə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında üç saatdan artıq davam edən görüş keçirilib. Görüşün ardınca Tramp və Putin arasında bir saatlıq telefon danışığının baş tutması müzakirələrin texniki səviyyədən siyasi qərar mərhələsinə doğru irəlilədiyini göstərir. Lakin bu təmasları hələlik yekun sülh razılaşması deyil, dayanmış diplomatik prosesin yenidən işə salınması kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Donald Tramp üçün əsas məqsəd Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dayandırılmasını özünün böyük xarici siyasət uğuru kimi təqdim etməkdir. O, məsələyə yalnız təhlükəsizlik deyil, iqtisadi maraqlar prizmasından da yanaşır və müharibənin başa çatmasının ABŞ-Rusiya münasibətlərinin, ticarət və enerji əlaqələrinin bərpasına imkan yaradacağını düşünür. Buna görə Tramp administrasiyası Moskvanı tam təcrid etmək əvəzinə, müəyyən siyasi və iqtisadi təşviqlər vasitəsilə razılaşmaya cəlb etməyə çalışır.
Rusiya üçün bu görüşün əsas əhəmiyyəti Vaşinqtonla birbaşa və yüksək səviyyəli dialoq imkanının bərpa olunmasıdır. Putin Ukrayna məsələsinin yalnız Kiyev və Avropa ilə deyil, ilk növbədə ABŞ ilə müzakirə edilməsini istəyir. Moskva bu yolla həm beynəlxalq təcrid görüntüsünü zəiflədir, həm də Ukraynanın gələcəyi ilə bağlı qərarlarda əsas tərəflərdən biri olduğunu nümayiş etdirir.
Ancaq dialoqun başlanması tərəflərin mövqelərinin yaxınlaşması demək deyil. Ərazi məsələsi, Ukraynanın NATO ilə gələcək münasibətləri, təhlükəsizlik təminatları, Rusiyaya qarşı sanksiyaların taleyi və atəşkəsin hansı ardıcıllıqla həyata keçiriləcəyi əsas fikir ayrılıqları olaraq qalır. Moskva döyüş meydanında yaranmış reallıqların qəbul edilməsini tələb edir, Kiyev isə ərazi güzəştlərinin Rusiyanı gələcəkdə yeni hərbi əməliyyatlara həvəsləndirəcəyini düşünür.
Proses Ukrayna və Avropa üçün həm imkan, həm də ciddi risk yaradır. Danışıqların bərpası müharibənin dayandırılması ehtimalını artırsa da, əsas qərarların Kiyevin iştirakı olmadan Vaşinqton və Moskva arasında qəbul edilməsi narahatlıq doğurur. Avropa ölkələri də qitənin gələcək təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərəcək razılaşmanın onların mövqeyi nəzərə alınmadan hazırlanmasını istəmirlər.
Bütövlükdə, Moskva görüşü sülhün əldə olunması deyil, tərəflərin bir-birinin son mövqelərini və mümkün güzəşt sərhədlərini müəyyənləşdirməsi mərhələsidir. Müzakirələr konkret yol xəritəsinə, nəzarət edilə bilən atəşkəs mexanizminə və etibarlı təhlükəsizlik təminatlarına çevrilərsə, real nəticə əldə oluna bilər. Əks halda, bu təmaslar tərəflərin vaxt qazanmaq və danışıqlarda mövqelərini gücləndirmək üçün istifadə etdiyi növbəti diplomatik manevr olaraq qalacaq.
Alim Nəsirov
