Bakı 
Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində artan diplomatik fəallığının və qlobal təşəbbüslərdə oynadığı rolun növbəti göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin forumun açılış mərasimində səsləndirdiyi fikirlər yalnız mədəniyyətlərarası əməkdaşlıq məsələlərini deyil, müasir dünyanın üzləşdiyi siyasi və təhlükəsizlik problemlərini də əhatə edir. Xüsusilə beynəlxalq münasibətlərdə qarşıdurmaların dərinləşdiyi, geosiyasi rəqabətin gücləndiyi və müxtəlif regionlarda müharibələrin davam etdiyi bir dövrdə Azərbaycanın dialoq təşəbbüsləri ilə çıxış etməsi mühüm siyasi məna daşıyır.
Forumda 100 ölkədən 500 xarici qonağın iştirakı da Bakının fərqli siyasi, dini və mədəni mühitləri təmsil edən tərəfləri bir araya gətirmək imkanlarını nümayiş etdirir. Hesab edirəm ki, burada əsas diqqət yetirilməli məqam Azərbaycanın yalnız beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edən ölkə deyil, eyni zamanda qlobal gündəliyin müzakirəsinə töhfə verməyə çalışan siyasi aktor kimi çıxış etməsidir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında diqqətçəkən məqamlardan biri Azərbaycanın tarixən müxtəlif sivilizasiyalar arasında körpü rolunu oynamasına dair fikirləridir. Əslində, ölkəmizin coğrafi mövqeyi bu siyasətin formalaşmasında mühüm rol oynasa da, məsələ yalnız coğrafiya ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan müsəlman dünyasının bir hissəsi olmaqla yanaşı, Avropa siyasi və iqtisadi məkanı ilə də geniş əlaqələrə malikdir. Müxtəlif dini və etnik icmaların birgəyaşayış ənənəsi isə ölkənin beynəlxalq platformalarda irəli sürdüyü multikulturalizm siyasətinin əsasını təşkil edir. Bu baxımdan 2008-ci ildə əsası qoyulan Bakı Prosesi və 2011-ci ildən keçirilən Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu təsadüfi təşəbbüslər deyil, ardıcıl xarici siyasət xəttinin tərkib hissəsidir. Azərbaycanın bu istiqamətdə BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığı da göstərir ki, mədəniyyətlərarası dialoq artıq ölkənin diplomatik fəaliyyətində ayrıca istiqamətə çevrilib. Bu siyasətin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan müxtəlif siyasi mövqelərə malik dövlətlər arasında ünsiyyət kanallarının qorunmasına töhfə verməyə çalışır.
Forumun keçirildiyi beynəlxalq şərait də xüsusi diqqət tələb edir. Bu gün Yaxın Şərqdə davam edən qarşıdurmalar, Rusiya–Ukrayna müharibəsi, böyük güclər arasında rəqabət və beynəlxalq institutlara etimadın zəifləməsi dünya siyasətində ciddi parçalanma yaradıb. Belə bir vəziyyətdə dövlətlər arasında münasibətlər getdikcə daha çox hərbi və iqtisadi güc amilləri üzərində qurulur. Halbuki uzunmüddətli sabitliyin təmin olunması üçün siyasi dialoq, qarşılıqlı etimad və beynəlxalq hüquq prinsiplərinin qorunması da zəruridir.
Prezident İlham Əliyevin forum çərçivəsində qlobal gündəlikdəki təxirəsalınmaz məsələlərin müzakirə olunduğunu vurğulaması məhz bu reallıqla əlaqələndirilə bilər. Burada mühüm məqam odur ki, mədəniyyətlərarası dialoq yalnız fərqli xalqların bir-birini tanıması ilə məhdudlaşmır. Bu proses siyasi qarşıdurmaların yumşaldılması, dini və etnik ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, cəmiyyətlər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Əlbəttə, təkcə dialoq platformalarının mövcudluğu münaqişələri həll etmir. Lakin belə mexanizmlər tərəflər arasında əlaqələrin tamamilə qırılmasının qarşısını almaq və ortaq maraqların müəyyənləşdirilməsi üçün imkan yaradır.
Azərbaycanın bu sahədə irəli sürdüyü təşəbbüsləri Cənubi Qafqazda formalaşan yeni siyasi reallıqlardan ayrı qiymətləndirmək də düzgün olmazdı. Ölkəmizin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etməsindən sonra regionda əsas müzakirə mövzusu müharibədən sülhə keçidin necə təmin olunmasıdır. Azərbaycan Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi və regional kommunikasiyaların açılması istiqamətində öz mövqeyini ortaya qoyub. Lakin davamlı sülhün əldə olunması yalnız dövlətlər arasında sənədlərin imzalanmasından asılı deyil. Bunun üçün cəmiyyətlər arasında uzun illər ərzində formalaşmış etimadsızlığın aradan qaldırılması, qarşılıqlı təhlükəsizlik narahatlıqlarının nəzərə alınması və gələcək əməkdaşlıq üçün real əsasların yaradılması vacibdir. Məhz bu baxımdan Bakıda keçirilən forumun mahiyyəti ilə Azərbaycanın regional sülh gündəliyi arasında müəyyən bağlılıq görmək mümkündür. Azərbaycan beynəlxalq ictimaiyyətə göstərməyə çalışır ki, regionda yeni mərhələnin əsas məqsədi yalnız keçmiş münaqişənin nəticələrini aradan qaldırmaq deyil, gələcəkdə qarşıdurmaların təkrarlanmasının qarşısını alacaq münasibətlər sisteminin formalaşdırılmasıdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın müstəqillik illərində keçdiyi yola və dövlətin təhlükəsizliyinin qorunmasına xüsusi diqqət yetirilməsi də mühüm siyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Dövlət başçısının potensial risklərin ölkə hüdudlarından kənardan qaynaqlandığını vurğulaması regionda və dünyada baş verən proseslər fonunda Azərbaycanın təhlükəsizlik məsələlərinə həssas yanaşdığını göstərir. Cənubi Qafqazın mürəkkəb geosiyasi mühitdə yerləşməsi, region ətrafında böyük güclərin maraqlarının toqquşması və qonşu coğrafiyalarda davam edən gərginliklər Azərbaycanın müstəqil xarici siyasət kursunu qorumasını xüsusilə vacib edir. Bu baxımdan Bakının həm Qərb dövlətləri, həm İslam dünyası, həm də digər beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətlərini inkişaf etdirməsi çoxşaxəli diplomatiyanın təzahürüdür. Azərbaycanın üstünlüklərindən biri müxtəlif geosiyasi mərkəzlərlə əməkdaşlıq imkanlarını saxlamağa çalışmasıdır. Bununla belə, belə siyasətin uğuru yalnız diplomatik əlaqələrin genişliyi ilə deyil, konkret iqtisadi, təhlükəsizlik və siyasi nəticələrlə ölçülməlidir. Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu da bu mənada Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrini daha geniş əməkdaşlıq imkanlarına çevirmək üçün istifadə edə biləcəyi platformalardan biridir.
Hesab edirəm ki, VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun əsas siyasi əhəmiyyəti Azərbaycanın beynəlxalq gündəlikdə öz təşəbbüsləri ilə iştirak etmək imkanlarını nümayiş etdirməsidir. Müasir dünyada dövlətlərin nüfuzu yalnız iqtisadi potensialı və hərbi imkanları ilə müəyyən olunmur. Beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmləri yaratmaq, fərqli tərəfləri ortaq müzakirələr ətrafında birləşdirmək və qlobal problemlərin həllinə töhfə vermək də mühüm təsir vasitələridir. Azərbaycan məhz bu istiqamətdə öz diplomatik imkanlarını genişləndirməyə çalışır. Bununla yanaşı, forumun uzunmüddətli əhəmiyyəti burada səsləndirilən fikirlərin hansı praktik təşəbbüslərə, əməkdaşlıq layihələrinə və beynəlxalq tərəfdaşlıqlara çevrilməsindən asılı olacaq. Prezident İlham Əliyevin Bakıdan verdiyi mesajların əsas mahiyyəti də dialoqun və qarşılıqlı anlaşmanın müasir beynəlxalq münasibətlərdə vacib vasitə olaraq qorunmasıdır. Dünyada siyasi parçalanmanın dərinləşdiyi bir vaxtda Azərbaycanın belə təşəbbüsləri davam etdirməsi ölkənin diplomatik mövqelərinin möhkəmlənməsinə və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsinə xidmət edə bilər.
Züriyə Qarayeva
