Bakı 
Rusiya–Ukrayna müharibəsi dörd ildən artıqdır davam etsə də, hazırkı mərhələ əvvəlkilərdən həm hərbi taktika, həm də qarşıya qoyulan məqsədlər baxımından fərqlənir.
Cəbhə xəttində tərəflər arasında ağır döyüşlər davam etdiyi halda, müharibənin əsas ağırlıq mərkəzlərindən biri getdikcə enerji, logistika və kritik infrastruktura keçir. Rusiya Ukraynanın böyük şəhərlərinə, enerji sisteminə və nəqliyyat imkanlarına təzyiqi artırmağa çalışır, Ukrayna isə buna Rusiyanın enerji infrastrukturunu, xüsusilə neft emalı obyektlərini vurmaqla cavab verməyə üstünlük verir. Qarşıdan qış aylarının gəlməsi enerji faktorunu hər iki tərəf üçün daha mühüm hərbi və siyasi alətə çevirir.
Eyni zamanda, döyüş meydanında həlledici dönüşün əldə edilməməsi diplomatik danışıqlar məsələsini yenidən beynəlxalq gündəmə gətirib. ABŞ-nin danışıqların bərpası istiqamətində təşəbbüsləri müzakirə edilsə də, tərəflərin müharibənin yekunlarına dair mövqeləri arasında hələ də ciddi fərqlər qalır. Beləliklə, hazırda həm hərbi eskalasiyanın, həm də diplomatik axtarışların paralel getdiyi ziddiyyətli bir mərhələ müşahidə olunur.
Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-ın suallarını siyasi şərhçi Alim Nəsirov cavablandırıb.
– Hazırda Rusiya–Ukrayna cəbhəsində ümumi hərbi vəziyyəti necə qiymətləndirmək olar? Hansı tərəfin üstünlüyündən danışmaq mümkündür?
– Hazırkı vəziyyətdə cəbhənin bütün istiqamətləri üzrə birmənalı şəkildə bir tərəfin həlledici üstünlüyündən danışmaq çətindir. Rusiya xüsusilə Donetsk istiqamətində Ukraynanın əsas müdafiə xətlərinə təzyiq göstərmək və taktiki irəliləyişlər əldə etmək cəhdlərini davam etdirir. Bununla belə, cəbhə xəttinin böyük hissəsində döyüşlər mövqe xarakterini saxlayır və ərazi dəyişiklikləri müharibənin taleyini həll edəcək miqyasda deyil. Ukrayna isə yalnız müdafiə olunmaqla kifayətlənməyərək müəyyən istiqamətlərdə əks-hücumlar və Rusiyanın arxa cəbhəsindəki obyektlərə uzaqmənzilli zərbələr həyata keçirir. Müasir mərhələdə pilotsuz uçuş aparatlarının geniş istifadəsi də böyük qüvvələrlə sürətli irəliləyiş imkanlarını xeyli məhdudlaşdırıb. Buna görə də indi əsas mübarizə təkcə ərazi uğrunda deyil, qarşı tərəfin canlı qüvvəsini, logistikasını və iqtisadi imkanlarını daha sürətlə tükəndirmək uğrunda gedir.
– Rusiyanın son günlər Ukraynanın enerji və nəqliyyat infrastrukturuna zərbələri artırmasının əsas məqsədi nədir?
Siyasi şərhçi Alim Nəsirov
– Burada hərbi məqsədlə yanaşı, iqtisadi və psixoloji hesablamanın olduğunu da nəzərə almaq lazımdır. Moskva qarşıdan gələn qış dövründə Ukraynanın elektrik enerjisi, istilik, nəqliyyat və logistika sistemlərinə mümkün qədər ciddi təzyiq göstərməyə çalışır. Kiyevdə Dnepr üzərindəki körpülərin vurulması da nəqliyyat və logistikanın pozulmasının artıq ayrıca istiqamətə çevrildiyini göstərir. Digər mühüm hədəf Qara dəniz və Odessa ətrafındakı liman-logistika sistemidir, çünki buradakı fasilələr Ukraynanın ixrac imkanlarına və büdcə gəlirlərinə birbaşa təsir göstərir. Rusiya bu strategiya vasitəsilə döyüş meydanında əldə edə bilmədiyi siyasi nəticəni iqtisadi və sosial təzyiq hesabına əldə etməyə çalışır. Lakin Ukraynanın cavab olaraq Rusiya ərazisindəki neft emalı və enerji obyektlərinə zərbələri genişləndirməsi müharibənin qarşılıqlı infrastruktur savaşına çevrilməsi riskini artırır.
– Zelenskinin Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələrin artırılacağını bildirməsi müharibənin gedişinə necə təsir edə bilərmi?
– Ukraynanın bu strategiyasının əsas məqsədi Rusiyanın enerji gəlirlərinə və hərbi logistikasına əlavə xərc yaratmaqdır. Neft emalı zavodları sırf iqtisadi obyekt deyil, eyni zamanda yanacaq təminatı baxımından müharibənin davam etdirilməsi üçün mühüm infrastrukturdur. Kiyev bununla Moskvanın Ukraynanın enerji sisteminə hücumlarının cavabsız qalmayacağı mesajını verir. Digər tərəfdən, qarşılıqlı enerji zərbələrinin genişlənməsi müharibənin coğrafiyasını faktiki cəbhə xəttindən yüzlərlə kilometr uzağa aparır. Bu proses davam edərsə, enerji infrastrukturu üzərində qarşılıqlı zərbələr qış aylarında müharibənin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər. Ancaq belə bir eskalasiya beynəlxalq enerji bazarlarına mümkün təsirlər səbəbindən Ukraynanın Qərb tərəfdaşları arasında da müəyyən narahatlıqlar yarada bilər.
– Müharibənin diplomatik yolla dayandırılması hazırda nə dərəcədə real görünür və yaxın perspektivdə nə gözləmək olar?
– Danışıqların yenidən gündəmə gəlməsi diplomatik kanalın tamamilə bağlanmadığını göstərir, lakin bu, yaxın zamanda sülh sazişinin imzalanacağı anlamına gəlmir. Əsas problem ondan ibarətdir ki, Moskva və Kiyevin müharibənin hansı şərtlərlə başa çatması barədə mövqeləri arasında fundamental fərqlər qalır. ABŞ-nin yeni danışıqlar formatını təşviq etməsi və Ukraynanın buna hazır olduğunu bildirməsi müəyyən diplomatik imkan yaradır. Bununla belə, tərəflərin eyni vaxtda uzaqmənzilli zərbələri artırması göstərir ki, hər ikisi mümkün danışıqlara daha əlverişli hərbi-siyasi mövqedən daxil olmaq istəyir. Qarşıdakı qış bu baxımdan mühüm mərhələ olacaq, çünki enerji infrastrukturu, iqtisadi dayanıqlılıq və hərbi resursların davamlılığı tərəflərin mövqelərinə ciddi təsir göstərə bilər. Buna görə yaxın perspektivdə tam sülhdən daha çox, hərbi eskalasiya ilə diplomatik təmasların paralel davam etməsi daha real ssenari kimi görünür.
Zülfü Məmmədov
