Bakı 
Qlobal sistem bu gün klassik qarşıdurma mərhələsindən daha mürəkkəb bir fazaya keçib. Artıq məsələ təkcə güc balansı deyil, həm də qeyri-müəyyənlik şəraitində idarəetmə qabiliyyətidir.
Müharibələr, sanksiyalar, enerji və logistika zəncirlərində qırılmalar göstərir ki, beynəlxalq münasibətlərdə boşluqlar yaranır və bu boşluqları ya sərt güc doldurur, ya da alternativ diplomatik mexanizmlər. Bu baxımdan müasir dövrdə əsas sual “kim güclüdür” deyil, “kim daha çox əlaqələndirə bilir” sualıdır.
Belə bir şəraitdə Antalya Diplomatik Forumu kimi platformaların rolu yalnız tədbir səviyyəsində qiymətləndirilə bilməz. Bu tip forumlar faktiki olaraq paralel diplomatiya kanalları yaradır. Rəsmi danışıqların dalana dirəndiyi məqamlarda məhz bu cür mühitlərdə tərəflər daha elastik mövqe nümayiş etdirə bilir. Ona görə də bu platformaların dəyəri qəbul olunan qərarlarla yox, yaratdığı imkanlarla ölçülür.
Prezident İlham Əliyevin forumda iştirakı isə Azərbaycanın son illərdə seçdiyi xəttin davamıdır. Bu xəttin mahiyyəti sadədir: kəskin bloklaşmadan yayınmaq və müxtəlif güc mərkəzləri ilə paralel işləyə bilmək. Mövcud beynəlxalq mühitdə bu, passiv neytrallıq deyil, aktiv balans siyasətidir. Bu siyasət Azərbaycanın həm regional proseslərdə, həm də daha geniş coğrafiyada qəbul edilən tərəf kimi mövqeyini gücləndirir.
Eyni zamanda, forum Türkiyənin diplomatik alət qutusunun genişləndiyini göstərir. Rəcəb Tayyib Ərdoğanın son illərdə yürüdüyü siyasət Ankaranı təkcə regional aktor yox, həm də vasitəçi və təşəbbüskar güc kimi təqdim etməyə yönəlib. Antalya platforması bu strategiyanın praktik təzahürüdür. Burada müxtəlif siyasi xəttə malik dövlətlərin eyni müstəvidə iştirakı Türkiyənin “kəsişmə nöqtəsi” rolunu gücləndirir.
Bu forumların bir başqa vacib tərəfi isə odur ki, onlar qlobal gündəmi formalaşdıran mövzuların istiqamətini müəyyən edir. Enerji təhlükəsizliyi, texnoloji transformasiya, regional münaqişələr və yeni iqtisadi marşrutlar kimi məsələlər artıq yalnız böyük güclərin deyil, orta və regional aktorların da təsir edə bildiyi sahələrə çevrilib. Bu isə o deməkdir ki, belə platformalarda səslənən yanaşmalar gələcək siyasi qərarların konturlarını cızır.
Azərbaycan üçün burada əsas qazanc görünməyən, amma strateji baxımdan həlledici olan elementdir: etimad kapitalı. Müxtəlif tərəflərlə eyni vaxtda işləyə bilmək və ziddiyyətli mövqelər arasında körpü rolunu oynamaq ölkəni daha proqnozlaşdırıla bilən və etibarlı tərəfdaşa çevirir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə həm siyasi, həm də iqtisadi imkanlar yaradır.
Nəticədə, Antalya Diplomatik Forumu kimi təşəbbüslər bu günün parçalanmış beynəlxalq sistemində “yeni qaydalar yazan” məkanlar kimi çıxış edir. Onlar nə münaqişələri bir anda həll edir, nə də yeni dünya düzənini dərhal qurur. Amma bir şeyi təmin edir: dialoqun davam etməsini. Hazırkı şəraitdə isə bu, bəzən ən böyük nəticə hesab olunur.
Züriyə Qarayeva
