Bakı 
Venesuelada baş verən son siyasi proseslər ölkənin uzun illər davam edən böhrandan sonra yeni mərhələyə daxil ola biləcəyini göstərir.
Maduro hakimiyyətindən sonrakı keçid prosesinin necə idarə olunacağı artıq yalnız Venesuelanın daxili məsələsi deyil. Burada ABŞ-nin mövqeyi, müxalifətin gələcək rolu, dövlət institutlarının yenidən qurulması və iqtisadiyyatın bərpası kimi bir-biri ilə sıx bağlı məsələlər var. Əsas sual isə budur: hakimiyyət dəyişikliyi ölkəyə real siyasi sabitlik gətirəcək, yoxsa mövcud qarşıdurmanın sadəcə yeni formasını yaradacaq?
Müvəqqəti hakimiyyətlə müxalifət arasında dialoqun başlaması bu baxımdan mühüm hadisədir. Uzun illər Venesuelada hakimiyyət və müxalifət faktiki olaraq bir-birini legitim siyasi tərəf kimi qəbul etmirdi. İndi danışıqlar masasının yaranması belə müəyyən irəliləyiş sayıla bilər. Lakin tərəflər arasında etimad çox zəifdir və hakimiyyətin bölüşdürülməsi, seçkilərin keçirilməsi, məhkəmə sisteminin gələcəyi kimi məsələlərdə ciddi fikir ayrılıqları qalır. Ona görə də ilk danışıqları yekun siyasi razılaşma kimi deyil, daha uzun və mürəkkəb keçid prosesinin başlanğıcı kimi qiymətləndirmək daha doğru olar.
Digər mühüm məsələ dövlət institutlarının gələcəyidir. Venesuelanın problemi yalnız bir siyasi lider və ya hökumətlə məhdudlaşmır. İllərlə davam edən siyasi qarşıdurma məhkəmə sistemindən təhlükəsizlik strukturlarına qədər bir çox dövlət institutlarının fəaliyyətinə təsir göstərib. Əgər yeni siyasi mərhələdə yalnız hakimiyyətin başında duran şəxslər dəyişərsə, lakin institutlarda ciddi islahatlar aparılmazsa, ölkənin əvvəlki problemlərinin yenidən ortaya çıxması mümkündür. Buna görə də keçid dövrünün uğuru böyük ölçüdə hüquqi və institusional islahatların nə dərəcədə həyata keçiriləcəyindən asılı olacaq.
Venesuela məsələsində iqtisadi amili də siyasi prosesdən ayırmaq mümkün deyil. Ölkə dünyanın ən böyük təsdiqlənmiş neft ehtiyatlarından birinə malik olsa da, uzunmüddətli iqtisadi böhran, sanksiyalar, idarəetmə problemləri və investisiya çatışmazlığı onun potensialından tam istifadə etməsinə imkan verməyib. Xaricdə dondurulmuş Venesuela aktivlərinə çıxış məsələsinin danışıqlarda gündəmə gəlməsi təsadüfi deyil. Əgər bu vəsaitlərin mərhələli şəkildə ölkə iqtisadiyyatının və sosial infrastrukturun bərpasına yönəldilməsi barədə razılıq əldə edilərsə, keçid hökuməti üçün ictimai dəstəyin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm nəticə yarada bilər.
ABŞ isə Venesueladakı proseslərə yalnız demokratiya və siyasi keçid məsələsi kimi baxmır. Vaşinqton üçün burada enerji təhlükəsizliyi, miqrasiya, Latın Amerikasındakı geosiyasi mövqelər, eləcə də Çin və Rusiyanın regiondakı təsiri kimi daha geniş maraqlar mövcuddur. Venesuelanın zəngin enerji ehtiyatları nəzərə alındıqda, ölkədə sabitliyin bərpası beynəlxalq enerji bazarlarına da müəyyən təsir göstərə bilər. Eyni zamanda Vaşinqtonun prosesə həddindən artıq müdaxiləsi Venesuela daxilində əks reaksiya yaradaraq xarici müdaxilə arqumentlərini yenidən gücləndirə bilər. Buna görə ABŞ üçün əsas məsələ təsir imkanlarından istifadə etməklə yanaşı, siyasi prosesin Venesuela cəmiyyətinin öz iradəsinə əsaslandığını göstərməkdir.
Bütövlükdə Venesuelada qarşıdakı dövrün asan keçəcəyini söyləmək mümkün deyil. Ölkədə uzun illər ərzində formalaşmış siyasi qütbləşmə bir neçə danışıqlar raundu ilə aradan qalxmayacaq. Ancaq hakimiyyət və müxalifət arasında real dialoq davam edərsə, azad və rəqabətli seçkilərin keçirilməsi üçün təminatlar yaradılarsa, siyasi məhbuslar və məhkəmə islahatları kimi həssas məsələlərdə irəliləyiş əldə olunarsa, Venesuela tədricən daha sabit siyasi sistemə keçə bilər. Bu prosesin uğurlu olması Latın Amerikası üçün də əhəmiyyətli olacaq, çünki Venesuelada baş verən dəyişikliklər regionda qüvvələr balansına və ABŞ-nin Latın Amerikası siyasətinə birbaşa təsir göstərəcək.
Alim Nəsirov
