Bakı 
ABŞ ilə İran arasında son günlər baş verən hadisələr göstərir ki, tərəflər eyni anda həm hərbi təzyiqi artırır, həm də diplomatik kanalları açıq saxlayır.
Hörmüz boğazında gərginliyin yüksəlməsi, gəmi insidentləri və qarşılıqlı ittihamlar klassik eskalasiya spiralını xatırlatsa da, paralel olaraq İslamabadda danışıqların planlaşdırılması bu prosesin tam nəzarətdən çıxmadığını göstərir. Bu, müasir beynəlxalq münasibətlərdə tez-tez rast gəlinən “təzyiq və danışıqlar” modelidir. Yəni tərəflər əvvəlcə sahədə mövqelərini gücləndirməyə çalışır, sonra isə masa arxasında daha sərfəli şərtlərlə çıxış etməyə cəhd edir. Bu baxımdan son hadisələr müharibənin başlanğıcı qədər, böyük bir sövdələşmənin hazırlıq mərhələsi kimi də oxuna bilər.
Hörmüz boğazı burada əsas geosiyasi rıçaq rolunu oynayır. İran bu keçidi təhdid etməklə qlobal enerji bazarına təsir imkanını nümayiş etdirir və bununla ABŞ və müttəfiqlərinə qarşı təzyiq yaradır. ABŞ isə hərbi mövcudluğunu artırmaq və konkret hədəflərə zərbələr endirməklə həm bu təhdidi neytrallaşdırmağa, həm də öz çəkindiriciliyini qorumağa çalışır.
Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, hər iki tərəf ritorikada sərt mövqe nümayiş etdirsə də, real addımlar hələ də məhdud və hesablanmış xarakter daşıyır. Bu isə göstərir ki, tammiqyaslı müharibə hələlik əsas ssenari deyil, amma riskli balans sürətlə dəyişə bilər.
Digər tərəfdən, Pakistan faktorunun ön plana çıxması prosesə yeni dinamika əlavə edir. İslamabadın mümkün vasitəçi platforma kimi çıxış etməsi təsadüfi deyil. Pakistan həm İranla, həm də ABŞ ilə əlaqələri olan nadir aktorlardandır və bu, ona müəyyən manevr imkanları verir. Eyni zamanda, nüvə məsələsinin danışıqların mərkəzinə çıxması göstərir ki, söhbət yalnız regional gərginlikdən deyil, daha geniş təhlükəsizlik arxitekturasından gedir. Əgər tərəflər həqiqətən də müəyyən razılaşmaya yaxınlaşarsa, bu, yalnız hərbi eskalasiyanın qarşısını almaqla kifayətlənməyəcək, həm də regionda qüvvələr balansını yenidən formalaşdıra bilər.
Nəticə olaraq, hazırkı vəziyyət nə tam müharibə, nə də tam sülh mərhələsidir. Bu, yüksək riskli keçid dövrüdür. Bir tərəfdə səhv hesablanmış addım böyük qarşıdurmaya səbəb ola bilər, digər tərəfdə isə düzgün qurulmuş diplomatik proses gərginliyi kəskin şəkildə azalda bilər.
Hazırda əsas sual tərəflərin hansı yolu seçəcəyidir. Mövcud dinamika göstərir ki, hər iki variant paralel şəkildə masadadır və yaxın günlərdə atılacaq addımlar bu xəttin hansı istiqamətə dönəcəyini müəyyən edəcək.
Ruslan Zəngəzur
