Bakı 
Avropa İttifaqında Ukraynanın üzvlüyü ilə bağlı müzakirələrin yenidən aktivləşməsi təkcə Kiyevin gələcəyi ilə bağlı məsələ deyil. Bu proses əslində Avropanın təhlükəsizlik sisteminin, siyasi sərhədlərinin və geosiyasi düşüncə tərzinin dəyişdiyini göstərir. Ukrayna artıq yalnız müharibə aparan ölkə kimi deyil, Avropanın gələcək təhlükəsizlik arxitekturasının mühüm hissəsi kimi qəbul edilir.
Aİ-nin Ukrayna ilə üzvlük danışıqlarını irəli aparması Rusiyaya verilən ciddi siyasi mesajdır. Brüssel bununla göstərmək istəyir ki, Moskvanın hərbi təzyiqi Ukraynanı Avropa məkanından uzaqlaşdırmadı, əksinə, Kiyevin Qərbə inteqrasiyasını daha da sürətləndirdi. Əgər Rusiya müharibə ilə Ukraynanın geosiyasi kursunu dəyişmək istəyirdisə, nəticədə tam əks proses baş verdi: Ukrayna Aİ və NATO strukturlarına daha da yaxınlaşdı.
Bu proses Ukrayna üçün də yalnız siyasi simvolika deyil. Aİ-yə üzvlük perspektivi ölkədə məhkəmə, korrupsiyaya qarşı mübarizə, dövlət idarəçiliyi, insan hüquqları, iqtisadi rəqabət və bazar standartları sahəsində ciddi islahatlar tələb edir. Yəni Ukrayna üzvlüyə doğru getdikcə təkcə xarici siyasət kursunu deyil, daxili idarəetmə modelini də dəyişməli olacaq. Müharibə şəraitində bu islahatları aparmaq çətindir, lakin Kiyev üçün Aİ yolu həm də dövlətin yenidən qurulması xəritəsi rolunu oynayır.
Aİ üçün isə Ukraynanın üzvlüyü çox böyük sınaqdır. Çünki söhbət ərazisi böyük, əhalisi çox, iqtisadiyyatı müharibədən zərər görmüş və təhlükəsizlik riski yüksək olan bir ölkənin ittifaqa qəbulundan gedir. Ukraynanın üzvlüyü Aİ büdcəsinə, kənd təsərrüfatı siyasətinə, əmək bazarına və qərar qəbuletmə mexanizmlərinə ciddi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən Avropada hamı Ukraynanın üzvlüyünü eyni sürətlə və eyni həvəslə dəstəkləmir.
Əsas problemlərdən biri də veto məsələsidir. Son illər Macarıstanın Ukrayna ilə bağlı qərarları bloklaması Aİ-də ciddi narahatlıq yaradıb. Brüsseldə artıq belə fikir formalaşır ki, yeni üzvlər qəbul ediləcəksə, ittifaqın qərar qəbuletmə sistemi də dəyişməlidir. Çünki hər bir ölkənin veto hüququ saxlanılarsa, genişlənmiş Aİ daha ağır, daha ləng və daha parçalanmış quruma çevrilə bilər.
Bu baxımdan Ukraynanın üzvlüyü məsələsi Aİ daxilində institusional islahatları da gündəmə gətirir. Yəni Brüssel təkcə Ukraynanı Avropaya uyğunlaşdırmaq istəmir, həm də Avropanın özünü yeni genişlənməyə uyğunlaşdırmağa çalışır. Gələcəkdə bəzi sahələrdə yekdillik prinsipindən imtina olunması, yeni üzvlərin müəyyən müddət veto hüququndan məhrum edilməsi və mərhələli üzvlük modeli kimi ideyalar daha çox müzakirə oluna bilər.
Ukraynanın Aİ-yə yaxınlaşması Moldova və Qərbi Balkan ölkələri üçün də mühüm siqnaldır. Brüssel anlayır ki, əgər genişlənmə prosesi uzun illər yalnız vədlər səviyyəsində qalarsa, bu boşluğu Rusiya, Çin və digər güclər doldura bilər. Ona görə də Aİ artıq genişlənməyə sadəcə texniki proses kimi deyil, geosiyasi müdafiə mexanizmi kimi baxır. Bu mənada Ukraynanın üzvlük gündəmi bütün Şərqi Avropa və Balkanlar üçün yeni siyasi dinamika yaradır.
Rusiya isə bu prosesi öz təhlükəsizlik maraqlarına qarşı addım kimi qiymətləndirəcək. Moskva NATO üzvlüyünü daha sərt “qırmızı xətt” hesab etsə də, Ukraynanın Aİ-yə inteqrasiyası da Rusiyanın postsovet məkanındakı təsir imkanlarını zəiflədir. Çünki Aİ üzvlüyü yalnız iqtisadi seçim deyil, həm də hüquqi, siyasi və sivilizasiya seçimi deməkdir. Bu isə Ukraynanın Rusiyanın orbitindən daha da uzaqlaşması anlamına gəlir.
Bununla belə, Ukraynanın Aİ-yə üzvlüyü yaxın perspektivdə baş verəcək proses kimi görünmür. Danışıqlar uzun çəkə bilər, islahatlar ciddi vaxt tələb edəcək, müharibənin nəticələri isə hələ də qeyri-müəyyəndir. Amma əsas dəyişiklik ondadır ki, Ukraynanın Avropa ailəsinə daxil olması artıq uzaq və nəzəri ideya deyil, real siyasi gündəlikdir.
Nəticə etibarilə, Ukraynanın Aİ üzvlüyü məsələsi Avropada yeni dövrün başlanğıcıdır. Bu proses həm Rusiyanın regiondakı təsir imkanlarını məhdudlaşdırır, həm Aİ-ni daha ciddi geosiyasi aktora çevrilməyə məcbur edir, həm də Ukraynanın gələcək dövlət modelini müəyyənləşdirir. Əsas sual artıq “Ukrayna Avropaya yaxınlaşacaqmı?” deyil. Əsas sual budur: Avropa Ukraynanı qəbul etməyə siyasi, iqtisadi və institusional baxımdan nə qədər hazırdır?
Alim Nəsirov
