Bakı 
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemi köklü transformasiya mərhələsindən keçir. Qlobal güc balansının dəyişməsi, regional münaqişələrin intensivləşməsi və böyük dövlətlər arasında rəqabətin artması fonunda diplomatiyanın klassik alətləri artıq əvvəlki effektivliyini qismən itirir.
Bu şəraitdə yeni tip çoxtərəfli platformalar, xüsusilə də Antalya Diplomatiya Forumu kimi təşəbbüslər, beynəlxalq dialoqun yenidən qurulmasında mühüm rol oynayır. Forum yalnız fikir mübadiləsi üçün məkan deyil, həm də alternativ diplomatik yanaşmaların formalaşdığı, orta güclərin daha fəal iştirak etdiyi bir platformadır. Burada həm qlobal gündəmin prioritetləri müzakirə olunur, həm də regional əməkdaşlıq modelləri konkret məzmun qazanır. Xüsusilə Türkiyənin vasitəçilik təşəbbüsləri və çoxtərəfli diplomatiyaya verdiyi önəm bu forumu fərqli edən əsas faktorlardan biridir.
Antalyadan dünyaya verilən mesajın mahiyyəti və regional əməkdaşlığın perspektivlərindən Bakıvaxtı.az-a danışan politoloq Züriyə Qarayeva bildirib ki, Antalya Diplomatiya Forumu müasir geosiyasi qeyri-müəyyənlik şəraitində çevik diplomatiya platforması kimi çıxış edir. Onun sözlərinə görə, bu forum ənənəvi diplomatik məkanlardan fərqli olaraq daha açıq və inklüziv müzakirə mühiti yaradır. Burada yalnız böyük güclər deyil, həm də orta və kiçik dövlətlər öz mövqelərini ifadə edə bilir. Bu isə beynəlxalq sistemdə daha balanslı dialoqun qurulmasına şərait yaradır.
Politoloq bildirib ki, forum həmçinin münaqişələrin yumşaq diplomatik vasitələrlə idarə olunmasına töhfə verir. Nəticə etibarilə, bu platforma qlobal diplomatiyada yeni yanaşmaların test edildiyi bir laboratoriya rolunu oynayır.
Müsahibimiz qeyd edib ki, forumun əsas fərqi onun daha az formal və daha çox praktik yönümlü olmasıdır:
“Ənənəvi platformalarda tez-tez sərt siyasi ritorika üstünlük təşkil etdiyi halda, burada dialoq və qarşılıqlı anlaşma ön plandadır. Antalya modeli daha çox “vasitəçi diplomatiya” konsepsiyasına əsaslanır. Bu yanaşma tərəflər arasında körpü rolunu oynamağı hədəfləyir. Forum həm də regional problemlərin qlobal kontekstdə müzakirəsinə imkan yaradır. Bu xüsusiyyət onu klassik beynəlxalq sammitlərdən fərqləndirən əsas amildir”.
Züriyə Qarayeva: Ərdoğan, Əliyev, Şərif arasında əməkdaşlıq artıq strateji müstəviyə keçməkdədir
Türkiyə, Azərbaycan və Pakistan liderləri arasında əməkdaşlığın gələcək perspektivlərindən danışan Z.Qarayevanın dediyinə görə, Rəcəb Tayyib Ərdoğan, İlham Əliyev və Şahbaz Şərif arasında əməkdaşlıq artıq strateji müstəviyə keçməkdədir:
“Bu üçlük enerji, təhlükəsizlik və nəqliyyat sahələrində ortaq maraqlara malikdir. Xüsusilə Orta Dəhliz layihəsi bu əməkdaşlığın iqtisadi əsasını gücləndirir. Eyni zamanda müdafiə və hərbi-texniki əməkdaşlıq da genişlənir. Bu münasibətlər yalnız regional deyil, daha geniş Avrasiya kontekstində əhəmiyyət qazanır. Gələcəkdə bu format institusional çərçivəyə salına və daha sistemli əməkdaşlıq mexanizminə çevrilə bilər”.
Antalya Diplomatiya Forumunun qlobal diplomatiyanın gələcək modelinə təsirinə gəlincə, müsahibimiz bildirib ki, qurum qlobal diplomatiyada daha çevik və çoxşaxəli modelin formalaşmasına təsir edir. Burada sərt bloklaşmalar əvəzinə əməkdaşlıq və dialoq təşviq olunur:
“Bu yanaşma münaqişələrin eskalasiyasının qarşısını almaqda mühüm rol oynaya bilər. Eyni zamanda forum qeyri-Qərb aktorlarının daha aktiv iştirakını təmin edir. Bu isə beynəlxalq sistemdə daha ədalətli təmsilçiliyə yol açır. Nəticədə Antalya modeli gələcək diplomatik platformalar üçün nümunəvi çərçivə kimi çıxış edə bilər”.
Zülfü Məmmədov
