Bakı 
ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiven Uitkoffun səsləndirdiyi fikirlər ilk baxışda olduqca iddialı görünür.
Altı həftə ərzində sülh sazişinin bağlanması, uzun illər qarşıdurma yaşamış iki ölkə liderinin artıq yaxın münasibətlər qurması barədə deyilənlər, əslində, Vaşinqtonun bu prosesi diplomatik uğur kimi təqdim etmək istəyini göstərir. Burada əsas məqam odur ki, ABŞ bu məsələdə özünü sadəcə müşahidəçi kimi yox, nəticə yaradan vasitəçi kimi təqdim edir. Bu isə o deməkdir ki, Cənubi Qafqaz artıq təkcə regional aktorların deyil, böyük güclərin nüfuz yarışında da yenidən ön plana çıxır.
Bu açıqlamanın ikinci mühüm tərəfi sülh prosesinin siyasi mahiyyəti ilə bağlıdır. Əgər doğrudan da tərəflər qısa müddətdə razılaşma mətnini paraflayıblarsa, bu, bir tərəfdən siyasi iradənin mövcudluğunu göstərir, digər tərəfdən isə prosesin uzun illərdən sonra ilk dəfə olaraq daha praktik mərhələyə keçdiyini ortaya qoyur. Ancaq burada ehtiyatlı olmaq da vacibdir. Çünki mətnin paraflanması ilə həmin sənədin tam işlək siyasi mexanizmə çevrilməsi eyni şey deyil. Regionda sülh yalnız liderlərin şəxsi münasibətləri ilə yox, sərhəd, kommunikasiya, təhlükəsizlik və qarşılıqlı etimad kimi daha mürəkkəb məsələlərin real həlli ilə möhkəmlənə bilər.
Uitkoffun nitqində diqqət çəkən başqa bir xətt də Donald Tramp faktorunun xüsusi qabardılmasıdır. Bu, açıq şəkildə göstərir ki, Vaşinqton bu prosesi həm də ABŞ liderliyinin uğuru kimi təqdim etmək istəyir.
Başqa sözlə, burada təkcə Azərbaycan və Ermənistan arasındakı yaxınlaşmadan yox, həm də Amerika diplomatiyasının effektivliyinə dair siyasi mesajdan söhbət gedir. Belə çıxışlar beynəlxalq auditoriyaya hesablanır və onların məqsədi təkcə məlumat vermək deyil, həm də müəyyən siyasi təsəvvür formalaşdırmaqdır. Yəni verilən mesaj budur ki, ABŞ istəsə, hətta onilliklərlə davam edən münaqişələrdə də nəticə yarada bilir.
Ümumilikdə bu açıqlama nikbin və diqqətçəkən olsa da, onu daha çox siyasi çərçivələndirmə cəhdi kimi qiymətləndirmək lazımdır. Reallıqda Azərbaycan Ermənistan münasibətlərinin gələcəyini bir cümləlik dostluq təsvirləri deyil, atılacaq konkret addımlar müəyyən edəcək.
Əgər paraflanan mətn sonradan tam hüquqi və siyasi razılaşmaya çevrilərsə, bu, doğrudan da region üçün tarixi dönüş nöqtəsi ola bilər. Əks halda, bugünkü yüksək tonlu bəyanatlar sonradan yalnız diplomatik optimizm nümunəsi kimi xatırlanar. Buna görə hazırkı mərhələdə ən düzgün yanaşma emosional qiymətləndirmədən çox, prosesin hansı real nəticələr verəcəyinə baxmaqdır.
Ruslan Zəngəzur
