Bakı 
Avropa İttifaqı ilə Çin arasında iqtisadi münasibətlər getdikcə daha mürəkkəb mərhələyə daxil olur. Uzun illər qarşılıqlı iqtisadi maraqlar üzərində qurulan əməkdaşlıq artıq ciddi rəqabət və etimadsızlıqla müşayiət edilir. Avropa İttifaqının ticarət məsələləri üzrə komissarının Pekində apardığı danışıqlar da məhz bu ziddiyyətlərin aradan qaldırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
Brüsseli narahat edən əsas məsələlərdən biri Çin məhsullarının Avropa bazarlarında artan payı, digəri isə Avropa şirkətlərinin Çin bazarına çıxışında qarşılaşdığı məhdudiyyətlərdir. Tərəflər arasında ticarət balansının Avropanın zərərinə dəyişməsi iqtisadi müzakirələri daha da aktuallaşdırır. Artıq məsələ yalnız məhsulların idxalı və ixracı ilə məhdudlaşmır, qlobal iqtisadi sistemdə kimin daha böyük təsir imkanlarına malik olacağı məsələsinə çevrilir.
.jpg)
Avropa İttifaqının əsas narahatlıqlarından biri Çin iqtisadiyyatının dövlət tərəfindən geniş şəkildə dəstəklənməsidir. Brüsseldə hesab edirlər ki, Çin şirkətlərinə verilən subsidiyalar Avropa istehsalçıları üçün qeyri-bərabər rəqabət şəraiti yaradır. Xüsusilə elektromobil, yaşıl enerji, akkumulyator və yüksək texnologiyalar sahəsində Çin məhsullarının sürətlə yayılması Avropanın sənaye siyasətinə ciddi təsir göstərir. Avropa ölkələri bir tərəfdən istehlakçılar üçün daha əlverişli qiymətlərin qorunmasında, digər tərəfdən isə öz istehsal müəssisələrinin rəqabət qabiliyyətinin saxlanılmasında maraqlıdır. Bu iki məqsəd arasında tarazlıq yaratmaq isə getdikcə çətinləşir. Nəticədə Avropa İttifaqı Çinlə münasibətlərində daha sərt ticarət mexanizmlərindən istifadə etmək imkanlarını nəzərdən keçirir.
Çin isə Avropanın irəli sürdüyü ittihamları qəbul etmir və öz iqtisadi uğurlarını istehsal potensialı, texnoloji inkişaf və rəqabət üstünlükləri ilə əlaqələndirir. Pekin hesab edir ki, Avropa İttifaqının tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər azad ticarət prinsiplərinə ziddir və siyasi motivlər daşıyır. Bununla yanaşı, Çin üçün Avropa bazarının əhəmiyyəti olduqca böyükdür. Avropa ölkələri Çin məhsullarının əsas istehlak bazarlarından biri olmaqla yanaşı, yüksək texnologiyalar və investisiya əməkdaşlığı baxımından da mühüm tərəfdaş hesab edilir. Buna görə də Pekinin Avropa ilə iqtisadi münasibətləri tamamilə gərginləşdirməkdə maraqlı olduğunu söyləmək çətindir. Çin daha çox mövcud ticarət əlaqələrini qorumaqla yanaşı, öz iqtisadi təsir imkanlarını genişləndirməyə çalışır.
Məsələnin digər mühüm tərəfi ABŞ ilə Çin arasında davam edən strateji rəqabətin Avropa İttifaqına təsiridir. Vaşinqton uzun müddətdir ki, müttəfiqlərini Çin texnologiyalarından və strateji təchizat zəncirlərindən asılılığı azaltmağa çağırır. Lakin Avropa üçün vəziyyət ABŞ-dən müəyyən qədər fərqlənir. Çünki Avropa iqtisadiyyatının bir sıra mühüm sahələri Çinlə sıx ticarət əlaqələrinə malikdir və bu münasibətlərin kəskin şəkildə məhdudlaşdırılması Avropa şirkətlərinin özünə də zərər verə bilər. Digər tərəfdən, Brüssel ABŞ-nin iqtisadi və texnoloji siyasətindən də tam asılı vəziyyətə düşmək istəmir. Bu səbəbdən Avropa İttifaqı həm Vaşinqtonla strateji tərəfdaşlığı qorumağa, həm də Pekinlə iqtisadi münasibətlərdə müstəqil qərarlar qəbul etməyə çalışır.
Avropa ilə Çin arasında yaranan fikir ayrılıqları yalnız iki tərəfin münasibətlərinə deyil, beynəlxalq ticarət sisteminin gələcəyinə də təsir göstərə bilər. Əgər qarşılıqlı məhdudiyyətlər genişlənərsə, bu, qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən formalaşmasını sürətləndirə bilər. Şirkətlər istehsal və logistika imkanlarını alternativ ölkələrə yönəltməyə, dövlətlər isə strateji məhsullar üzrə xarici asılılığı azaltmağa çalışacaqlar. Belə bir şəraitdə beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin əhəmiyyəti də artır. Xüsusilə Asiya ilə Avropa arasında yerləşən ölkələr yeni iqtisadi imkanlar əldə edə bilərlər. Azərbaycan da Orta Dəhlizin inkişafı və tranzit imkanlarının genişləndirilməsi vasitəsilə dəyişən ticarət münasibətlərində öz mövqeyini gücləndirmək potensialına malikdir.
Bütün bunlar göstərir ki, Avropa İttifaqı ilə Çin arasındakı mövcud qarşıdurma sadəcə növbəti ticarət mübahisəsi deyil. Burada daha geniş geosiyasi və geoiqtisadi maraqlar toqquşur. Dünyanın aparıcı iqtisadi gücləri artıq yalnız məhsul satışı uğrunda deyil, texnologiyalara nəzarət, strateji resurslara çıxış və gələcəyin istehsal sahələrində üstünlük əldə etmək uğrunda mübarizə aparırlar. Bununla belə, tərəflər arasındakı iqtisadi qarşılıqlı asılılıq tammiqyaslı ticarət müharibəsinin hər iki tərəf üçün ciddi itkilər yaradacağını göstərir. Ona görə də qarşıdakı dövrdə həm sərt rəqabətin, həm də danışıqların paralel davam edəcəyini gözləmək olar. Əsas məsələ isə Avropa ilə Çinin iqtisadi maraqlarını siyasi ziddiyyətlərdən nə dərəcədə ayıra bilməsidir.
Ruslan Zəngəzur
