Bakı 
WUF13 — yəni Dünya Şəhərsalma Forumu (World Urban Forum) dünyanın urbanizasiya, şəhərsalma, dayanıqlı inkişaf və insan məskənləri sahəsində ən nüfuzlu beynəlxalq platformalarından biridir.
Forum BMT-nin İnsan Məskənləri Proqramı olan UN-Habitat tərəfindən təşkil edilir və qlobal şəhərləşmə problemlərinin müzakirəsi üçün dövlətləri, beynəlxalq təşkilatları, ekspertləri, alimləri və özəl sektoru bir araya gətirir. 2026-cı ildə keçiriləcək WUF13 tədbirinə Bakı şəhərinin ev sahibliyi etməsi Azərbaycanın beynəlxalq arenada artan siyasi, iqtisadi və diplomatik çəkisinin göstəricilərindən biri hesab olunur.
Bu qərar həm də Azərbaycanın artıq yalnız enerji və geosiyasət ölkəsi deyil, eyni zamanda urbanizasiya və dayanıqlı inkişaf mövzularında regional mərkəzə çevrilmək istədiyini nümayiş etdirir.
WUF13-ün Bakıda keçirilməsi ilk baxışda urbanizasiya və şəhərsalma tədbiri kimi görünsə də, əslində məsələ daha geniş siyasi və geostrateji məna daşıyır. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində böyük qlobal forumlara ev sahibliyi etmək artıq yalnız təşkilati imkan göstəricisi deyil, həm də siyasi etimad indikatoru hesab olunur. Xüsusilə BMT sisteminə daxil olan UN-Habitat kimi strukturun Dünya Şəhərsalma Forumunu Azərbaycana həvalə etməsi rəsmi Bakının beynəlxalq legitimlik və etibarlılıq baxımından yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Bu qərar bir mənada Azərbaycanın son illərdə yürüdüyü çoxtərəfli diplomatiyanın nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
WUF13-ün Azərbaycanda keçirilməsi Qərb, Şərq, Türk dünyası və Yaxın Şərq arasında balans siyasəti yürüdən Bakının “qlobal dialoq mərkəzi” imicini gücləndirir. Son illərdə Azərbaycan özünü yalnız enerji ixracatçısı və regional oyunçu kimi deyil, həm də beynəlxalq platformaların təşkilatçısı kimi təqdim etməyə çalışır. Bu xətt əvvəlki illərdə keçirilən beynəlxalq forumlar, enerji sammitləri və çoxtərəfli tədbirlər vasitəsilə formalaşmışdı. WUF13 isə bu siyasətin yeni mərhələsi sayılır. Çünki urbanizasiya artıq sadəcə texniki və sosial məsələ deyil, geosiyasi və təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib.
Hazırda dünyada şəhərlər dövlətlərdən daha böyük iqtisadi və siyasi təsir gücünə malik mərkəzlərə çevrilirlər. İqlim böhranı, miqrasiya axınları, sosial bərabərsizlik, enerji təhlükəsizliyi və rəqəmsal transformasiya kimi problemlərin böyük hissəsi məhz şəhərlərdə cəmlənir. Buna görə də WUF kimi forumlar artıq memarlıq və tikinti müzakirəsi deyil, qlobal siyasi qərarların formalaşdığı platformalardır. Azərbaycan da bu platformada iştirak etməklə özünü regional sabitlik, dayanıqlı inkişaf və yeni iqtisadi model tərəfdarı kimi təqdim edir.
Forumun Bakıda keçirilməsi postmünaqişə dövrü kontekstində də diqqət çəkir. Azərbaycan işğaldan azad olunmuş ərazilərdə həyata keçirdiyi yenidənqurma siyasətini beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim etmək imkanı qazanır. “Ağıllı şəhər”, “ağıllı kənd”, yaşıl enerji zonaları və rəqəmsal idarəetmə modelləri Bakı üçün sadəcə iqtisadi layihə deyil, siyasi narrativin bir hissəsidir. Rəsmi Bakı bununla göstərməyə çalışır ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bərpayla paralel, eyni zamanda regionun gələcək urbanizasiya modeli kimi qurulur. WUF13 bu modelin beynəlxalq legitimlik qazanması üçün mühüm platformaya çevrilə bilər.
Digər tərəfdən, WUF13 Azərbaycanın yumşaq güc strategiyasının bir hissəsi kimi də qiymətləndirilir. Müasir dünyada dövlətlər yalnız hərbi və iqtisadi güclə deyil, beynəlxalq təsir imkanları ilə rəqabət aparırlar. Böyük forumlar keçirmək, qlobal gündəlik yaratmaq və beynəlxalq ekspertləri cəlb etmək ölkələrin “soft power” potensialını artırır. Azərbaycan son illərdə məhz bu istiqamətdə aktiv siyasət yürüdür. WUF13 isə bu siyasətin urbanizasiya və dayanıqlı inkişaf xətti üzrə davamı kimi görünür.
Forumun siyasi əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri də regiondakı geosiyasi vəziyyətdir. Cənubi Qafqaz hazırda yeni nəqliyyat dəhlizləri, enerji marşrutları və regional inteqrasiya layihələrinin mərkəzində dayanır. Belə bir dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq forumlara ev sahibliyi etməsi ölkənin regional liderlik mövqeyini möhkəmləndirir. Bakı bununla həm də mesaj verir ki, regionun gələcək siyasi və iqtisadi arxitekturasında əsas aktorlardan biri olmaq niyyətindədir.
WUF13 Qərb institutları ilə münasibətlər baxımından da əhəmiyyətlidir. Son illərdə beynəlxalq münasibətlər sistemində artan qütbləşmə fonunda Azərbaycan balanslı siyasət yürütməyə çalışır. Bir tərəfdən Avropa ilə enerji əməkdaşlığını genişləndirir, digər tərəfdən Türk dünyası və Asiya istiqamətində inteqrasiyanı gücləndirir. Belə bir şəraitdə BMT platformasının Bakını seçməsi Azərbaycanın beynəlxalq sistemdə neytral və etibarlı tərəfdaş imicini gücləndirən amillərdən biri hesab oluna bilər.
Forumun iqtisadi tərəfi də birbaşa siyasi nəticələr doğurur. Çünki urbanizasiya məsələləri artıq beynəlxalq maliyyə institutlarının əsas prioritetlərindən biridir. Yaşıl şəhərlər, ekoloji nəqliyyat, enerji səmərəliliyi və rəqəmsal infrastruktur layihələri gələcək onilliklərin əsas investisiya istiqamətləridir. Azərbaycan WUF13 vasitəsilə özünü bu yeni iqtisadi transformasiyanın regional mərkəzi kimi təqdim etməyə çalışır. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə həm siyasi nüfuz, həm də xarici investisiya baxımından əhəmiyyətli dividendlər vəd edir.
WUF13-ün Azərbaycanda keçirilməsi sırf şəhərsalma tədbiri deyil. Bu forum Bakının beynəlxalq sistemdə yeni siyasi statusunu göstərən platformadır. Tədbir Azərbaycanın qlobal gündəlikdə daha görünən aktora çevrilməsi, postmünaqişə reallıqlarını beynəlxalq auditoriyaya çatdırması və regional liderlik iddialarını gücləndirməsi baxımından mühüm siyasi alət rolunu oynayır. WUF13 həm də göstərir ki, müasir dünyada şəhərsalma artıq təkcə memarlıq deyil, geosiyasət, iqtisadiyyat və beynəlxalq təsir mübarizəsinin mühüm elementinə çevrilib.
Əli Hüseynov,
Bakıvaxtı.az.
