Bakı 
Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışı Azərbaycanın regionda artan siyasi və iqtisadi əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirdi.
Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərini yalnız tarixi və mədəni bağlılıq üzərində deyil, konkret iqtisadi maraqlar, strateji layihələr və uzunmüddətli tərəfdaşlıq prinsipləri əsasında inkişaf etdirir. Xüsusilə Azərbaycanın ötən ilin noyabrında Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi mühüm siyasi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Bu qərar Azərbaycanın coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiyada yerləşməməsinə baxmayaraq, regionun siyasi və iqtisadi proseslərində mühüm tərəfdaş kimi qəbul olunduğunu göstərir. Əslində, burada söhbət Azərbaycanın regional əməkdaşlıq imkanlarının genişlənməsindən və Avrasiya məkanında mövqelərinin daha da möhkəmlənməsindən gedir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafında diqqət çəkən əsas məqamlardan biri siyasi dialoqun intensivləşməsidir. Xüsusilə Türkmənistanla münasibətlərdə son dövrlər müşahidə olunan dinamika iki ölkə arasında qarşılıqlı etimadın yüksək səviyyədə olduğunu təsdiqləyir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, ötən ildən başlayaraq ən yüksək səviyyədə beş səfərin həyata keçirilməsi münasibətlərin inkişafına verilən əhəmiyyətin göstəricisidir. Digər tərəfdən, Mərkəzi Asiya dövlətlərinin Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpasında iştirakı münasibətlərə xüsusi məna qazandırır. Özbəkistanın Füzulidə məktəb, Qazaxıstanın Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Qırğızıstanın Ağdamda məktəb inşa etməsi, eləcə də Türkmənistanın Füzulidə məscid tikintisinə dəstəyi qardaşlıq münasibətlərinin əməli nəticələridir. Bu layihələr həm də Azərbaycanın Qarabağda həyata keçirdiyi genişmiqyaslı quruculuq prosesinə beynəlxalq dəstəyin mühüm nümunələridir.
Münasibətlərin iqtisadi istiqaməti isə əməkdaşlığın artıq keyfiyyətcə yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsinin ötən il 50 faizdən çox artdığını bildirməsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. Eyni zamanda, Azərbaycanda həmin ölkələrin kapitalı ilə 400-dən çox şirkətin fəaliyyət göstərməsi iqtisadi əlaqələrin davamlı xarakter aldığını nümayiş etdirir. Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaradılan birgə investisiya fondları isə gələcək əməkdaşlıq üçün yeni imkanlar açır. Burada əsas məsələ yalnız məhsul alqı-satqısı deyil, birgə istehsal müəssisələrinin yaradılması, sənaye potensialının birləşdirilməsi və üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxışın təmin edilməsidir. Azərbaycanın bu istiqamətdə irəli sürdüyü yanaşma region dövlətləri arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığın güclənməsinə və ortaq maraqların formalaşmasına xidmət edir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə əməkdaşlığında nəqliyyat və logistika məsələləri xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu gün beynəlxalq ticarət marşrutlarının dəyişdiyi, alternativ nəqliyyat yollarına marağın artdığı bir şəraitdə Azərbaycanın Orta Dəhlizdə oynadığı rol daha da aktuallaşır. Xəzər dənizinin hər iki sahilində mövcud infrastrukturun əlaqələndirilməsi Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa və digər beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirir. Prezident İlham Əliyevin açıqladığı rəqəmlərə əsasən, Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi ötən il 10 faizdən çox, cari ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən 20 faiz artıb. Bu göstəricilər marşruta marağın yüksəldiyini və Azərbaycanın tranzit potensialının genişləndiyini nümayiş etdirir. Bununla yanaşı, Xəzərin dibi ilə fiber-optik xətlərin çəkilməsini nəzərdə tutan Rəqəmsal İpək Yolu layihəsi əməkdaşlığın yalnız fiziki yükdaşımalarla məhdudlaşmadığını göstərir. Beləliklə, Azərbaycan həm nəqliyyat, həm də rəqəmsal kommunikasiya baxımından Mərkəzi Asiya ilə dünya bazarları arasında mühüm əlaqələndirici mövqeyini gücləndirir.
Energetika sahəsində əməkdaşlıq da Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən birinə çevrilib. Azərbaycanın artıq yalnız öz enerji resurslarını ixrac edən ölkə deyil, eyni zamanda digər dövlətlərin enerji məhsullarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında mühüm tranzit tərəfdaş olması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan üzərindən daşınması bunun konkret nümunəsidir. Bununla yanaşı, Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər gələcək əməkdaşlığın daha geniş perspektivlərə malik olduğunu göstərir. Dünyada enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin ön plana çıxdığı bir dövrdə bu cür layihələr həm Azərbaycanın beynəlxalq enerji sistemində rolunu artırır, həm də Mərkəzi Asiya ölkələrinin ixrac imkanlarını şaxələndirir. Nəticədə Azərbaycan ənənəvi enerji daşıyıcıları ilə yanaşı, bərpaolunan enerji sahəsində də regional əməkdaşlığın mühüm iştirakçısına çevrilmək imkanlarını genişləndirir.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında formalaşan münasibətlər artıq ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsini aşaraq daha geniş geosiyasi məzmun qazanır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında sülhün, təhlükəsizliyin və siyasi sabitliyin xüsusi vurğulanması da təsadüfi deyil. Çünki böyük nəqliyyat, enerji və investisiya layihələrinin uğuru ilk növbədə regionda sabitliyin qorunmasından asılıdır. Azərbaycan bu baxımdan Mərkəzi Asiya ölkələri üçün etibarlı siyasi və iqtisadi tərəfdaş olmaqla yanaşı, müxtəlif regionlar arasında əlaqələrin genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Azərbaycanın Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirakı isə gələcəkdə ortaq qərarların qəbuluna, regional təşəbbüslərin əlaqələndirilməsinə və beynəlxalq platformalarda əməkdaşlığın gücləndirilməsinə əlavə imkanlar yaradır.
Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündə səsləndirdiyi fikirlər bir daha göstərir ki, Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya istiqaməti artıq mühüm strateji prioritetlərdən birinə çevrilib və bu tərəfdaşlığın inkişafı ölkəmizin beynəlxalq mövqelərinin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Züriyə Qarayeva
