Bakı 
Azərbaycanda qum-çınqıl sektoru tikinti və infrastruktur layihələrinin əsas təminat sahələrindən biridir. Bu sahədə fəaliyyət göstərən şirkətlərin işi yalnız məhsul satışı ilə məhdudlaşmır. Yer təki resurslarından istifadə, hasilat, lisenziyalar, satış dövriyyəsi və dövlət layihələri belə şirkətlərin fəaliyyətinin əsas hissəsini təşkil edir. Bu baxımdan “Azəriçınqıl” MMC ətrafında ortaya çıxan məlumatlar diqqət çəkir.
Bakıvaxtı.az-ın araşdırmasına görə, “Azəriçınqıl” MMC-nin vergi borcu 70 423,77 manat təşkil edir. Şirkət 1007576441 VÖEN ilə 6 may 2022-ci ildə qeydiyyata alınıb. Hüquqi ünvanı İsmayıllı rayonu, Quşençə kəndi, nizamnamə kapitalı 588 975 manatdır. Açıq mənbələrdə şirkətin qanuni təmsilçisi Fuad İbrahimov İbrahim oğlu göstərilir.
Şirkətin vergi borcu ilə bağlı əvvəlki məlumatlar da mövcuddur. 2025-ci ilin sentyabrında “Azəriçınqıl”ın vergi borcu 36 974,83 manat göstərilmişdi. Hazırda təqdim olunan 70 423,77 manatlıq rəqəmlə müqayisədə borc 33 448,94 manat artıb. Başqa sözlə, əvvəlki göstərici ilə müqayisədə borc təxminən 90 faiz yüksəlib.
Bu artımın konkret səbəbi isə açıq məlumatlarda göstərilmir. Borcun hansı hissəsinin əsas vergi öhdəliyindən, hansı hissəsinin faiz və maliyyə sanksiyalarından yarandığı məlum deyil. Buna görə həmin rəqəm əsasında şirkətin vergidən yayındığını iddia etmək mümkün deyil. Lakin borcun artım dinamikası şirkətin maliyyə öhdəliklərinin araşdırılmasını zəruri edir.
“Azəriçınqıl”la bağlı daha mühüm detal isə onun yer təki fəaliyyəti ilə bağlıdır. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin açıq sənədlərində “AZƏRÇINQIL” MMC qeyri-filiz faydalı qazıntı yataqlarının istismarı ilə məşğul olan yer təki istifadəçiləri sırasında göstərilir. Sənəddə şirkətin VÖEN-i 1007576441 və inzibati ərazi kimi İsmayıllı qeyd olunur.
Bu fakt şirkətin fəaliyyətinin miqyasına dair əsas sualı ortaya çıxarır: “Azəriçınqıl” hansı yataqdan, hansı həcmdə və hansı şərtlərlə qum-çınqıl hasil edir?
Yer təki istifadəçisi olan şirkət üçün hasilatın həcmi, məhsulun satış dövriyyəsi və bunun müqabilində yaranan vergi öhdəlikləri mühüm göstəricilərdir. Əgər şirkətin hasilatı və satışları böyükdürsə, 70 min manatlıq vergi borcunun ümumi maliyyə dövriyyəsindəki payı ayrıca qiymətləndirilməlidir. Əks halda, şirkətin nizamnamə kapitalı ilə real iqtisadi fəaliyyəti arasındakı fərq ortaya çıxır.
Araşdırmanın digər diqqətçəkən istiqaməti şirkətin qanuni təmsilçisi Fuad İbrahimov İbrahim oğlunun əvvəlki biznes fəaliyyəti ilə bağlıdır.
Açıq mənbələrdə İbrahimovun adı “ELİT-S” MMC ilə də əlaqələndirilir. Şirkətin VÖEN-i 1600024541-dir. Mediaya çıxan məlumatlarda Fuad İbrahimovun “ELİT-S”də əvvəlki rəhbərlərdən biri olduğu qeyd edilir. Hazırkı məlumatlarda isə şirkətin qanuni təmsilçisi və təsisçisi kimi başqa şəxslərin adları göstərilir.
Bu məqam xüsusi vurğulanmalıdır: bir şəxsin şirkətin rəhbəri olması onun həmin şirkətin sahibi və ya benefisiar mülkiyyətçisi olduğunu sübut etmir. Buna görə “Azəriçınqıl”la “ELİT-S”in eyni sahibə məxsus olması barədə nəticə çıxarmaq üçün açıq mənbələrdə kifayət qədər əsas yoxdur.
Lakin iki şirkət arasındakı fəaliyyət istiqaməti diqqət çəkir. “ELİT-S”in də qum-çınqıl sektoru ilə əlaqəsi barədə məlumatlar mövcuddur. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin yer təki istifadəçiləri ilə bağlı sənədində “ELİT-S” MMC də yer alır və şirkətin Ağsu rayonunda qum-çınqıl yatağı ilə əlaqəsi göstərilir.
Beləliklə, eyni şəxsin müxtəlif dövrlərdə rəhbərlik etdiyi göstərilən iki şirkət qum-çınqıl və yer təki fəaliyyəti ilə bağlı eyni iqtisadi sahədə görünür. Bu fakt şirkətlərin eyni sahibə məxsus olduğunu sübut etmir, lakin onların fəaliyyət tarixçəsinin müqayisəsini zəruri edir.
“ELİT-S”lə bağlı diqqət çəkən digər məsələ isə dövlət satınalmalarıdır. Mediaya çıxan məlumatlara görə, şirkət 2024-cü ildə Yuxarı Şirvan kanalının yenidən qurulması üzrə təxminən 119 milyon manatlıq satınalma müqaviləsinin qalibi olub.
Şirkətin bundan əvvəl də su təsərrüfatı və meliorasiya sahəsində müxtəlif dövlət müqavilələri əldə etdiyi barədə məlumatlar yayılıb. 2023-cü ildə Ağsu, Göyçay, Qəbələ və Yuxarı Şirvan kanalının istismarı ilə bağlı bir neçə müqavilənin ümumi dəyərinin təxminən 2 milyon manata yaxın olduğu bildirilir.
Bir il sonra isə şirkətin adı 119 milyon manatlıq layihə ilə gündəmə gəlib.
Bu faktın özü hər hansı qanun pozuntusunu göstərmir. Tenderdə qalib gəlmək hüquqi prosedur əsasında həyata keçirilə bilər. Lakin 119 milyon manatlıq layihə şirkətin maliyyə və texniki imkanlarının hansı sənədlərlə təsdiqləndiyi barədə sual yaradır.
Burada diqqət çəkən başqa məqam “ELİT-S”in nizamnamə kapitalı ilə bağlı məlumatdır. Açıq mənbələrdə şirkətin nizamnamə kapitalının 10 manat olduğu göstərilir. Təbii ki, nizamnamə kapitalının məbləği şirkətin real maliyyə imkanlarını əks etdirmir. Şirkətin aktivləri, kreditləri, dövriyyəsi və bank təminatları tamam başqa göstəricilərdir. Buna görə 10 manatlıq kapital ilə 119 milyon manatlıq müqavilə arasında birbaşa müqayisə aparmaq düzgün olmaz.
Əsas sual başqa yerdədir: tender zamanı şirkətin 119 milyon manatlıq layihəni icra etmək üçün tələb olunan maliyyə və texniki imkanları necə təsdiqlənib?
“Azəriçınqıl”ın özünə qayıtdıqda isə əsas problem yenə vergi borcunun dinamikasıdır. 2025-ci ildə 36 974,83 manat olan borcun hazırda 70 423,77 manat kimi təqdim edilməsi diqqətdən kənarda qala bilməz. Şirkətin yer təki istifadəçisi olması fonunda isə bu rəqəmin arxasında hansı dövriyyənin dayandığı daha mühüm suala çevrilir.
Şirkətin real hasilat həcmi, satış etdiyi məhsulun miqdarı, əsas alıcıları, illik dövriyyəsi, dövlət və özəl layihələrdə iştirakı barədə məlumatların tam şəkildə ortaya qoyulması bu suala cavab verə bilər.
Eyni zamanda Fuad İbrahimovun “Azəriçınqıl” və “ELİT-S”dəki fəaliyyət dövrlərinin üst-üstə düşüb-düşmədiyi, şirkətlər arasında müqavilə və ya subpodrat münasibətlərinin olub-olmadığı, onların texnika, istehsal sahəsi və digər resurslardan ortaq istifadə edib-etmədiyi də araşdırılmalıdır.
Araşdırılması vacib olan ciddi suallar ortaya çıxır: “Azəriçınqıl”ın real hasilatı nə qədərdir, şirkətin dövriyyəsi hansı həcmdədir, 70 min manatlıq vergi borcu necə yaranıb, Fuad İbrahimovun rəhbərlik etdiyi şirkətlər arasında hansı kommersiya əlaqələri mövcuddur və qum-çınqıl sektorundakı bu biznes xəttinin dövlət layihələri ilə əlaqəsi hansı səviyyədədir?
Bu suallar cavablandırılmadan “Azəriçınqıl”ın fəaliyyətinin tam mənzərəsini görmək mümkün deyil.
Bakıvaxtı.az bu istiqamətdə araşdırmasını davam etdirəcək.
Murad İsmayıl
