Bakı 
Rusiya-Ukrayna müharibəsi artıq əvvəlki mərhələdən fərqli, daha təhlükəli və daha dağıdıcı fazaya daxil olur.
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun “yeni mərhələ” ifadəsi əslində təsadüfi deyil. Bu ifadə bir tərəfdən Rusiyanın hərbi təzyiqi artırmaq niyyətini, digər tərəfdən isə müharibənin artıq yalnız klassik cəbhə xətti ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Söhbət artıq təkcə Donbasda və ya müəyyən istiqamətlərdə irəliləmədən getmir. Müharibə şəhərlərə, enerji infrastrukturuna, sənaye obyektlərinə, hava hücumlarına və uzunmənzilli zərbələrə əsaslanan daha geniş qarşıdurma modelinə keçir.
Son hücumlar bu mənzərəni aydın göstərir. Kiyev, Xarkov və Dnepr kimi şəhərlərin yenidən kütləvi raket və dron hücumlarına məruz qalması Rusiyanın Ukraynanın arxa cəbhəsini zəiflətmək strategiyasını davam etdirdiyini göstərir. Mülki insanların həlak olması isə bu müharibənin humanitar yükünü daha da ağırlaşdırır. Rusiya hücumlarda müxtəlif tipli raketlərdən, o cümlədən ballistik sistemlərdən və “İskəndər” tipli raketlərdən istifadə etməklə Ukraynanın hava hücumundan müdafiə sistemini yormaq və zəiflətmək istəyir. Bu, sadəcə hərbi obyektləri vurmaq deyil, eyni zamanda Ukrayna cəmiyyətinə psixoloji təzyiq göstərmək cəhdidir.
Yeni mərhələni xarakterizə edən əsas cəhətlərdən biri enerji infrastrukturunun yenidən əsas hədəfə çevrilməsidir. Rusiya anlayır ki, Ukraynanın elektrik stansiyaları, enerji paylayıcı şəbəkələri və sənaye obyektləri vurulduqca ölkənin həm iqtisadi dayanıqlığı, həm də hərbi müqavimət qabiliyyəti zəifləyir. Xüsusilə yay aylarında belə hücumların artırılması qışa hazırlıq baxımından da ciddi mesajdır. Moskva Ukraynanı yalnız bu gün yox, gələcək aylar üçün də enerji böhranına salmağa çalışır. Bu baxımdan enerji obyektlərinə zərbələr müharibənin ayrıca bir silahına çevrilib.
Ukrayna isə artıq yalnız müdafiə mövqeyində dayanmaq istəmir. Kiyev son aylarda Rusiyanın daxilindəki neft terminallarını, hərbi-sənaye obyektlərini, aerodromları və logistika mərkəzlərini daha çox hədəfə alır. Bu, Ukraynanın strategiyasında ciddi dəyişiklikdir. Məqsəd Rusiyanın müharibəni maliyyələşdirən enerji gəlirlərinə, hərbi istehsal imkanlarına və arxa cəbhə təhlükəsizliyinə zərbə vurmaqdır. Yəni Ukrayna Moskvaya göstərmək istəyir ki, müharibə yalnız Ukrayna şəhərlərində hiss olunmayacaq, Rusiyanın öz daxilinə də daşınacaq.
Bu mərhələnin başqa bir mühüm xüsusiyyəti odur ki, tərəflərin heç biri hələlik real güzəştə hazır görünmür. Rusiya Ukraynadan işğal etdiyi və öz ərazisi kimi təqdim etdiyi bölgələrdən geri çəkilməməyi tələb edir. Ukrayna isə ərazi bütövlüyündən imtinanı siyasi məğlubiyyət kimi görür. Ona görə də danışıqlar haqqında danışılır, amma danışıqların real nəticə verəcəyi görünmür. Peskovun açıqlamalarında da bu sərt xətt hiss olunur: Moskva sülhü yalnız öz şərtləri əsasında mümkün sayır.
Hazırkı vəziyyətin ən təhlükəli tərəfi müharibənin tədricən “tükəndirmə savaşı”ndan “qarşılıqlı dərin zərbələr mərhələsi”nə keçməsidir. Əgər əvvəllər əsas diqqət cəbhədə hansı kəndin, hansı rayonun nəzarətə götürülməsinə yönəlirdisə, indi əsas sual budur: hansı tərəf qarşı tərəfin enerji, sənaye və müdafiə infrastrukturunu daha çox sıradan çıxara biləcək? Bu isə müharibəni daha uzun, daha bahalı və daha proqnozlaşdırılmaz edir. Çünki belə qarşıdurmada təkcə ordular deyil, bütöv cəmiyyətlər və iqtisadi sistemlər hədəfə çevrilir.
Qərbin mövqeyi də bu mərhələdə həlledici əhəmiyyət daşıyır. Ukrayna xüsusilə hava hücumundan müdafiə sistemlərinə, “Patriot” raketlərinə və uzunmənzilli silahlara daha çox ehtiyac duyur. Çünki Rusiyanın kütləvi dron və raket hücumları qarşısında Ukraynanın müdafiə imkanları nə qədər zəifləsə, mülki itkilər və infrastruktur dağıntıları bir o qədər artacaq. Digər tərəfdən, Qərb ölkələri də Ukraynaya dəstəyi artırarkən müharibənin birbaşa NATO-Rusiya qarşıdurmasına çevrilməməsinə çalışır. Bu balans isə getdikcə daha çətin qorunur.
Bundan sonrakı mərhələdə üç əsas ssenari mümkündür.
Birinci ssenari müharibənin daha da uzanmasıdır və hazırda ən real variant da budur.
İkinci ssenari tərəflərin yay aylarında daha böyük hücumlara keçməsi və cəbhədə lokal dəyişikliklərə nail olmağa çalışmasıdır.
Üçüncü ssenari isə ağır itkilərdən sonra diplomatik təmasların artmasıdır, lakin bu, hələlik real sülh demək deyil. Çünki tərəflərin əsas tələbləri bir-birinə ziddir və kompromis üçün siyasi zəmin hələ formalaşmayıb.
Bu səbəbdən “tunelin sonunda işıq görünmür” ifadəsi hazırkı vəziyyəti çox dəqiq izah edir. Rusiya müharibəni hərbi-siyasi təzyiq yolu ilə öz xeyrinə bitirmək istəyir. Ukrayna isə müqaviməti davam etdirməklə həm ərazilərini qorumağa, həm də Qərbin dəstəyini saxlamağa çalışır. Nəticədə müharibə yeni mərhələyə keçir: daha çox raket, daha çox dron, daha çox enerji infrastrukturu hədəfi və daha çox mülki itki. Bu mərhələ yalnız Ukrayna üçün deyil, Avropa təhlükəsizliyi və beynəlxalq nizam üçün də ciddi sınaq olacaq.
Ruslan Zəngəzur
