Bakı 
Azərbaycan və Qazaxıstan prezidentlərinin oktyabrın 15-də Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel Xəttinin rəsmi açılışını həyata keçirməsi iki ölkənin münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Xəzər dənizinin dibi ilə çəkilən bu xətt ilk baxışdan sırf texnoloji layihə təsiri bağışlasa da, əslində onun əhəmiyyəti daha genişdir. Müasir dünyada dövlətlərin beynəlxalq mövqeyi artıq yalnız neft, qaz və digər təbii sərvətlərlə müəyyənləşmir. İnformasiya axınlarına çıxış, rəqəmsal təhlükəsizlik və beynəlxalq kommunikasiya şəbəkələrində iştirak da strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycanla Qazaxıstanın birgə təşəbbüsü Xəzər hövzəsinin qlobal rəqəmsal əlaqələr sisteminə inteqrasiyası istiqamətində mühüm addımdır.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi ölkəyə bir sıra üstünlüklər qazandırır. Şərqlə Qərbin, Şimalla Cənubun kəsişməsində yerləşmək böyük imkan olsa da, həmin imkanları real iqtisadi və siyasi nəticələrə çevirmək məqsədyönlü siyasət və davamlı investisiyalar tələb edir. Son illərdə nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, liman infrastrukturunun genişləndirilməsi və enerji marşrutlarının şaxələndirilməsi istiqamətində görülən işlər bu baxımdan diqqət çəkir. Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel Xətti isə mövcud əlaqələrə yeni istiqamət əlavə edir. Beləliklə, Azərbaycan təkcə fiziki yüklərin və enerji resurslarının deyil, həm də böyük həcmdə məlumatların ötürüldüyü beynəlxalq bağlantı sisteminin iştirakçısına çevrilmək imkanlarını genişləndirir.
Gələcəkdə həyata keçirilə biləcək ən mühüm təşəbbüslərdən biri Xəzər dənizinin dibi ilə yaşıl enerji kabelinin çəkilməsidir. Mərkəzi Asiya ölkələri, xüsusilə Qazaxıstan və Özbəkistan bərpaolunan enerji sahəsində böyük potensiala malikdir. Azərbaycan isə bu enerjinin qərb istiqamətində ötürülməsi üçün əlverişli coğrafi mövqedə yerləşir. Xəzər üzərindən elektrik enerjisinin nəqli və onun daha sonra Avropa bazarlarına çatdırılması istiqamətində layihələrin reallaşdırılması regionun enerji xəritəsinə ciddi təsir göstərə bilər. Burada söhbət yalnız elektrik enerjisinin satışından getmir. Belə əməkdaşlıq yeni investisiyaların cəlb olunmasına, enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və ölkələr arasında uzunmüddətli iqtisadi əlaqələrin formalaşmasına xidmət edə bilər.
Digər mühüm istiqamət Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsidir. Hazırda beynəlxalq ticarətdə alternativ və etibarlı nəqliyyat marşrutlarına maraq artmaqdadır. Azərbaycan, Qazaxıstan, Gürcüstan və Türkiyə arasında nəqliyyat əlaqələrinin daha səmərəli qurulması Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların inkişafına əlavə təkan verə bilər. Bunun üçün yalnız yeni dəmir yollarının və terminalların tikilməsi kifayət deyil. Gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, elektron sənəd dövriyyəsinin tətbiqi, limanlar arasında koordinasiyanın artırılması və daşımaların vaxt baxımından daha proqnozlaşdırılan olması da vacibdir. Trans-Xəzər Fiber-Optik Kabel Xətti bu proseslərə texnoloji dəstək verə, nəqliyyat və rəqəmsal infrastrukturun bir-birini tamamlamasına şərait yarada bilər.
Azərbaycan-Qazaxıstan əməkdaşlığının diqqətçəkən tərəflərindən biri də odur ki, bu münasibətlər artıq ikitərəfli çərçivədən kənara çıxaraq daha geniş regional əməkdaşlıq üçün imkanlar yaradır. Məsələn, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistanın iştirakı ilə yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində konkret addımlar atılıb, birgə müəssisə təsis edilib və layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılması üzrə işlərə başlanılıb. Bu təcrübə gələcəkdə digər Mərkəzi Asiya dövlətlərinin də ortaq infrastruktur təşəbbüslərinə qoşulmasına şərait yarada bilər. Digər tərəfdən, süni intellekt texnologiyalarının inkişafı, məlumat mərkəzlərinin qurulması və bulud xidmətlərinin genişləndirilməsi Azərbaycan üçün yeni iqtisadi imkanlar deməkdir. Belə layihələr ölkəyə əlavə gəlirlər gətirməklə yanaşı, yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə tələbatı artıra və texnologiya sektorunun inkişafını sürətləndirə bilər.
Bütün bu proseslərin siyasi tərəfi də xüsusi diqqətə layiqdir. Azərbaycan uzun illər ərzində müxtəlif ölkələrin maraqlarının kəsişdiyi böyük enerji və nəqliyyat layihələrində iştirak etməklə mühüm təcrübə qazanıb. İndi isə həmin təcrübənin rəqəmsal texnologiyalar, yaşıl enerji və yeni kommunikasiya marşrutları istiqamətində genişləndirilməsi üçün imkanlar yaranır. Oktyabrın 15-də Azərbaycan və Qazaxıstan arasında Orta Dəhlizin inkişafına dair əməkdaşlıq sazişinin mübadiləsi də bu istiqamətdə fəaliyyətin davam etdirildiyini göstərir. Gələcəkdə Xəzər hövzəsində yeni enerji xətlərinin, logistika mərkəzlərinin və rəqəmsal infrastrukturların formalaşdırılması Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdə rolunu daha da artıra bilər. Ən əsası isə ölkəmiz yalnız hazır layihələrə qoşulan tərəf deyil, müxtəlif regionları birləşdirən yeni təşəbbüslərin hazırlanmasında və həyata keçirilməsində fəal iştirak edən dövlət kimi mövqeyini möhkəmləndirmək imkanı qazanır.
Züriyə Qarayeva
