Bakı 
Qırğızıstanda keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Xarici İşlər Nazirləri Şurası çərçivəsində Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovla İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin görüşü təkcə ikitərəfli diplomatik təmas kimi qiymətləndirilmir.
Tərəflərin regional təhlükəsizlik, Yaxın Şərqdəki son vəziyyət və Rusiya-İran strateji tərəfdaşlığının genişləndirilməsi məsələlərini müzakirə etməsi göstərir ki, Moskva və Tehran mövcud geosiyasi proseslər fonunda mövqelərini daha sıx koordinasiya etməyə çalışırlar. Xüsusilə son aylarda Yaxın Şərqdə gərginliyin artması bu iki ölkənin təhlükəsizlik gündəmini daha da yaxınlaşdırıb. ŞƏT platformasının seçilməsi isə bu dialoqun ikitərəfli çərçivədən çıxaraq daha geniş Avrasiya təhlükəsizlik müstəvisinə daşındığını göstərir.
Bu görüşün diqqətçəkən tərəfi ondan ibarətdir ki, Rusiya və İran hazırda Qərblə münasibətlərində ciddi təzyiqlərlə üzləşən iki əsas regional aktordur. Hər iki ölkə sanksiyalar altında fəaliyyət göstərir və beynəlxalq sistemdə alternativ əməkdaşlıq mexanizmlərinin gücləndirilməsinə üstünlük verir. Bu baxımdan ŞƏT, BRICS və digər qeyri-Qərb platformaları Moskva ilə Tehran üçün təkcə siyasi dialoq məkanı deyil, həm də yeni iqtisadi və təhlükəsizlik əməkdaşlığı imkanları yaradır. Ona görə də Lavrov-Əraqçi görüşü daha geniş geosiyasi strategiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Yaxın Şərqdə baş verən son hadisələr bu koordinasiyanın aktuallığını daha da artırır. ABŞ ilə İran arasında davam edən qarşıdurma, Qırmızı dənizdə husilərin fəaliyyəti, Qəzza zolağında davam edən humanitar böhran və Livan istiqamətində qeyri-müəyyən təhlükəsizlik vəziyyəti regionun gələcəyini birbaşa təsirləndirir. Rusiya isə son dövrlər Suriyada hərbi mövcudluğunu qorumaqla yanaşı, bölgədə diplomatik təsirini də saxlamağa çalışır. Bu səbəbdən Moskva üçün İranla koordinasiya Yaxın Şərq siyasətinin vacib elementlərindən biri olaraq qalır.
Eyni zamanda, görüş enerji və nəqliyyat marşrutları baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq Şimal-Cənub Nəqliyyat Dəhlizinin inkişafı, Xəzər hövzəsi üzərindən yükdaşımaların artırılması və yeni logistika layihələri həm Rusiya, həm də İran üçün Qərb marşrutlarına alternativ imkanlar yaradır. Bu istiqamətdə əməkdaşlığın genişlənməsi regionun geoiqtisadi xəritəsində də müəyyən dəyişikliklərə səbəb ola bilər. ŞƏT çərçivəsində aparılan müzakirələr də göstərir ki, təhlükəsizlik məsələləri artıq iqtisadi və nəqliyyat gündəmindən ayrı qiymətləndirilmir.
Bununla yanaşı, Moskva İranla əməkdaşlığı gücləndirsə də, regionun digər dövlətləri ilə münasibətlərdə balans siyasətini qorumağa çalışır. Rusiya həm İsraillə, həm Körfəz ölkələri ilə, həm də Azərbaycan və Türkiyə kimi regional aktorlarla dialoqu davam etdirir. İran da eyni zamanda qonşu ölkələrlə münasibətlərini normallaşdırmağa və diplomatik təcriddən çıxmağa çalışır. Bu baxımdan Lavrov-Əraqçi görüşünün məqsədi yalnız mövcud böhranları müzakirə etmək deyil, həm də qarşıdakı dövrdə mümkün regional ssenarilər üzrə ortaq mövqelərin formalaşdırılması ola bilər.
Ümumilikdə, ŞƏT çərçivəsində baş tutan bu görüş göstərir ki, Yaxın Şərq və Avrasiya məkanında geosiyasi proseslər getdikcə daha sıx şəkildə bir-birinə bağlanır. Rusiya və İran regional təhlükəsizlik, enerji, logistika və siyasi koordinasiya istiqamətində əməkdaşlığı dərinləşdirməyə çalışır. Lakin bu yaxınlaşmanın gələcək nəticələri yalnız iki ölkənin iradəsindən deyil, ABŞ-nin regiondakı siyasətindən, İsrail-İran qarşıdurmasının inkişafından, eləcə də Türkiyə, Çin və Körfəz ölkələrinin atacağı addımlardan da asılı olacaq. Məhz buna görə Lavrov və Əraqçi arasında keçirilən görüş növbəti diplomatik təmasdan daha çox, dəyişən regional güc balansının mühüm göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Züriyə Qarayeva
